Yurttaş olma-Yurttaşlıktan çıkma nasıl gerçekleşir? Çifte yurttaşlık nedir ?Yurttaşlık ilişkileri, kişileri devlete bağlayan siyasi ve hukuki bir bağ olarak
doğumuna, hükümet ve mahkeme kararlarına göre düzenlenmektedir. Kendiliğinden
doğumla ve evlilikle gerçekleşen yurttaşlık ilişkileri yanında, isteğe bağlı yurttaş olma
veya yurttaşlıktan çıkma veya zora dayalı olarak yurttaşlıktan çıkarılma halleri de
vardır. Bu durum her ülkenin kendi yasal düzenlemelerine göre farklılık
göstermektedir.Çifte yurttaşlıkta (çifte vatandaşlıkta) kişi, her iki ülkenin yurttaşı olarak, o ülkelerin
yasa ile tanınmış tüm haklarından yararlanmaktadır.Türkiye’de çifte yurttaşlık hakkı kullanılmaktadır.
Dilekçe hakkı nasıl kullanılır?
Yurttaşlar, kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikayetleri hakkında, yetkili
makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne yazı ile başvurma hakkına sahiptir.İdari mercilerin işlemlerinden dolayı yapılan başvurulara karşı yazılı yanıt vermek
zorunluluğu vardır. Ancak yanıt verilmemesi halinde, istek reddedilmiş sayılır.
İdarenin olumsuz yanıtının tebliği ya da yazılı dilekçe verme tarihinden itibaren altmış
gün içerisinde yanıt verilmemesi hallerinde, bu tarihten itibaren altmış gün içerisinde
bir üst makama, alt makamın olumsuz işleminin düzeltilmesi, ortadan kaldırılması için
başvurulabilir ve aynı sürede İdare Mahkemesine, işlemin iptali ya da hizmetten
kaynaklanan zararın da tazmin edilmesi amacıyla iptal ve tam yargı davası açılabilir.
Adli şikayet hakkı nedir, nasıl kullanılır ?
Adli şikayet, herhangi bir suçtan zarar gören bir kişinin veya kuruluşun,kovuşturma
yapmaya yetkili kimselere başvurmasıdır. Başvurular cumhuriyet savcılıklarına, zabıta
makam ve memurlarına ve sulh hakimlerine yapılabilir. Bu başvurular yetkili mercilere
gönderilmek üzere vali, kaymakam ve nahiye müdürlerine de yapılabilir.Kamuyu ilgilendiren konularda dava açma yetkisi tamamen C.savcılıklarına aittir.
Şikayet hakkında takipsizlik kararı verilirse, suçtan doğrudan zarar görenler
takipsizlik kararını veren Cumhuriyet savcısının ait olduğu yerin ağır ceza işlerini gören
mahkeme başkanına itiraz edebilirler.Tehdit, haneye taarruz, başkalarının sırrını ifşa, on gün iş ve güçten kalmaya neden
olan basit yaralamalar ile aynı şekilde olan tedbirsizlik, dikkatsizlik ya da meslek ve
sanatta acemilik sonucunda gerçekleşen ufak-tefek yaralamalar, hakaret ve sövme,
mala zarar ve tahrip, haksız rekabet yasağına aykırılık, edebi, sınai ve güzel san’atlar
mülkiyetine ve telif haklarına aykırılıklardan dolayı kişisel zarar görenler, işlenen bu
suçlar için ; suçun işlendiğini öğrendikleri ya da Cumhuriyet Savcılığına yaptıkları
şikayetlerine karşılık takipsizlik kararının kendilerine tebliğ edildiği tarihten itibaren altı
ay içerisinde kişisel yolla ilgili mahkemeye şikayet hakkı vardır.
Seçme ve seçilme hakkı nasıl kullanılır?
Seçme ve seçilme hakkı yurttaşların temel hak ve özgürlüklerindendir. Bu konuda her
ülkenin kendi yönetim anlayışına uygun yasal düzenlemeleri vardır.Ülkemizde oy kullanmak zorunludur. Seçmen kütüğüne kayıtlı olmayanlar oy
kullanamazlar. Her muhtarlık bir seçim bölgesidir. Her seçim bölgesi için bir seçmen
kütüğü düzenlenir ve yurttaşlar bu kütüklere yazılır. Seçim bölgesi de, her biri üçyüz
seçmeni kapsayacak şekilde, gerektiği kadar sandık bölgesine ayrılır ve seçmen
kütükleri buna göre tanzim olunur. Sayısı dörtyüzü aşmayan seçim bölgelerinde
seçmenler oylarını bir sandıkta kullanabilirler.Oy vereceklerin tayininde seçmen kütüğü esas alınır ve seçimlerin yapıldığı yılda ay
ve gün hesabına bakılmaksızın onsekiz yaşını bitiren her yurttaş seçmen kütüğüne
yazılır.Yalnızca izinli dahi olsalar silah altında bulunan erler, onbaşılar ve kıt’a çavuşları,
askeri öğrenciler, ceza infaz kurumlarında hükümlü veya tutuklu olarak bulunanlar oy
kullanmaları yasak olduğundan; kısıtlı olanlar, kamu hizmetinden yasaklı olanlar da
seçmen olmaları yasak olduğundan seçmen kütüğüne yazılamazlar. Yazımda nüfus
kimlik cüzdanı,ehliyet gibi seçmenin kimliğini tereddütsüz ortaya koyan belgelerdeki
bilgiler esas alınır.
Seçmen kütüğü nasıl hazırlanır ve nasıl inceleyebiliriz.?
Seçmenler yazım ve denetim sırasında nerede bulunuyorsa orada yazılır ve yazım
formu imzalatılır; oturdukları yerin dışında bulunanların beyanları doğrultusunda
sürekli oturdukları yer adresleri misafir seçmen kayıt formlarına işlenir ve daha sonra
kendi muhtarlık seçmen kütüğüne bu şekilde işlenirler. Muhtarlık bölgesi askı listesi
her yıl, nisan ayının ilk pazartesi günü muhtarlıklarda askıya çıkarılır ve iki hafta
askıda kalır. Muhtarlık bölgesi askı listelerine, İl ve ilçelerde siyasi partiler seçim
kurullarına bildirdikleri yetkili kişiler, tüm seçmen kütükleri için ise siyasi partilerin
genel merkezlerince yüksek seçim kurullarına bildirilen yetkili kıldıkları kişilerce
şikayet ve itirazlarda bulunma hakları vardır. Ayrıca yurttaşların da tek tek ilçe seçim
kurullarına itiraz ve şikayet hakları bulunmaktadır. İtiraz yapılan kurulun başkanınca
bu itirazlar da kesin karara bağlanır.Muhtarlıklardaki sandık seçmen listelerini yurttaşlar her zaman için inceleyebilirler.
İlk genel kongresini yapmış , illerin en az yarısında ve en az altı ay evvel il ve ilçe
teşkilatını kurmuş bulunan ve Yüksek Seçim Kurulu’nca ilan edilen siyasi parti il ve
ilçe başkanları ; ilçe seçim kurulu üyeleri ; sandık askı listesindeki bilgilerin askı
listesine ve itiraz sonucu verilen kararlara, sandık ayrımının yasa ve genelgelere uygun
olmadığı yolunda, ilçe seçim kuruluna askı süresince itiraz edebilirler. Bu itiraz ilçe
seçim kurulu tarafından incelenir ve karara bağlanır.İlçe seçim kurullarının bu tür
kararlarına katılmayanlar il seçim kuruluna itiraz edebilirler. İl seçim kurulunun bu
konuda vereceği kararı kesindir.Seçmen kütüklerinin hazırlanmasında karşılaşılan usulsüzlüklerin yaptırımları vardır.
Seçmenler ve seçmen kütüklerini hazırlamakla görevli olanlar; gerçeğe aykırı ve
usulsüz bir şekilde kütüklerin hazırlanmasına neden olurlarsa haklarında cezaları işlem
yapılır.
Kimler seçimlerde aday olamazlar ?
İlkokul mezunu olmayan, medeni haklarını kullanma konusunda kısıtlı, askerlik
yükümlülüğünü yerine getirmemiş, kamu hizmetinden yasaklı, taksirli suçlar hariç
toplam bir yıl veya daha fazla hapis veya süresi ne olursa olsun ağır hapis cezasına
mahkum olan, affa uğramış olsalar bile zimmet, ihtilas, irtikap, rüşvet, hırsızlık,
dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı suçlar
ile istimal ve istihlak kaçakçılığı dışında kalan kaçakçılık suçları, resmi ihale ve alım
satımlara fesat karıştırma veya devlet sırlarını açığa vurma suçlarından birinden
mahkum olanlar; TCK.’nun ikinci kitabının, birinci babında yazılı suçlardan veya bu
suçların işlenmesini aleni olarak tahrik etme suçundan mahkum olanlar; TCK.’nun
312/2. fıkrada yazılı halkı sınıf, ırk, din, mezhep veya bölge farklılığı gözeterek kin ve
düşmanlığa, açıkça tahrik etme suçlarından mahkum olanlar ile TCK.m.536/1-2-3.f
ıkralarında yazılı eylemlerle aynı yasanın 537/1-2-3-4-5. fıkralarında yazılı eylemleri
siyasi ve ideolojik amaçlarla işlemekten mahkum olanlar aday olamazlar.Sayılan bu mahkumiyetleri olmayan otuz yaşını dolduran her yurttaş milletvekiliğine ;
en az altı ay süre ile o seçim çevresinde oturmuş olan ve yirmibeş yaşını dolduranlar
belediye başkanlığına, il genel ve belediye meclisi üyeliğine seçilebilirler.Okur yazar olmak kaydı ile en az altı aydan beri o yerde mahalle veya köyde
oturmak şartı ile yirmibeş yaşını dolduran her yurttaş, seçilmeye mani hali olmamak
kaydıyla, muhtar, ihtiyar meclisi ve ihtiyar heyeti üyesi seçilebilir.
Kimler siyasi partilere üye olamazlar?
Hakimler, savcılar sayıştay dahil yüksek yargı organları mensupları, kamu kurumlarında memur statüsünde çalışanlar, yaptıkları hizmet bakımından işçi
sayılmayan diğer kamu görevlileri, ordu mensupları;Kamu hizmetlerinden yasaklı olan:a.Zimmet, irtikap, ihtilas, rüşvet, hırısızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye
kullanma gibi yüzkızartcı suçlar ile kaçakçılık suçu, resmi ihalelere fesat
karıştırma ve devlet sırlarını açığa vurma suçundan mahkum olanlar,b.Herhangi bir suçtan dolayı ağır hapis veya taksirli suçlar hariç 3 yıl veya daha
fazla hapis cezasına mahkum olanlar,c.TCK.312º2 , TCK 536º1-2-3, 537º1-2-3-4-5 maddeleri ile T.C.K. İkinci
babında “Devletin şahsiyetine karşı işlenen cürümleri” düzenleyen TCK.125 ila
173 arasındaki maddelerden mahkum olanlar siyasi partilere üye olamaz, üye
kaydedilemez.
İdareye karşı tazminat ve iptal davası nasıl açılır ?
İdarenin özel hukuk ilişkilerinden doğan zararlara karşı , adli mahkemelere dava
açılabilir.İdarenin kamusal hizmetlerinden doğan hizmet kusurları ile neden olduğu zararlara
karşı idari yargıya başvurulabilir.İptal davalarına neden olan konunun öğrenildiği veya tebliğ edildiği tarihten itibaren
altmış gün içerisinde dava açılması gerekir. Örneğin, beraat edilen konuda yargılama
öncesi polisin haksız yere fotoğraflı, on parmak izli suç sicili tanzimine karşı, İçişleri
Bakanlığı ve Valilik aleyhine iptal davası açılabilir.Vergi itirazlarında bu süre otuz gündür. Haksız ve fazladan tahakkuk ettirilen vergiye
karşı vergi mahkemelerine başvurulabilir.Tazminat (tam yargı) davalarında olayın meydana geldiği tarihten itibaren bir yıl
içerisinde zarara neden olan idareden tazminat talep edilebilir. İdarenin olumsuz yanıtı
halinde de altmış gün içerisinde idari yargıda dava açılılabilir. Örneğin, yaya
kaldırımının buzlanması neticesinde düşerek ölen bir kimsenin mirasçıları, kaldırımları
temiz tutmakla yükümlü belediyeye karşı tazminat davası açabilirler.İptal davası ile tazminat (tam yargı) davası birlikte de açılabilir.
Pasaport nasıl alınır , vize işlemleri nasıl yaptırılır ?
Pasaport , yabancı ülkelerde kimliğin ispatı ve o ülkede serbestçe dolaşma olanağı
sağlayan ve yetkili makamlar tarafından verilmesi zorunlu bir yurttaşlık belgesidir.
Diplomatik, özel görev, hizmet damgalı, kişiye özel, toplu, aile ve yabancılara ait
pasaportlar gibi çeşitleri vardır. Pasavanlar, idari mektuplar ve hudut geçiş belgeleri,
gemi adamı cüzdanları, demiryolu ve hava ulaşım araçları memur ve çalışanlarına
verilen vesikalar, seyahat belgesi ve benzeri belgeler de pasaport yerine kullanılabilir.Herkese özgü, bireysel pasaport almak isteyen Türk yurttaşları yurt içinde, İçişleri
Bakanlığı’na ya da İçişleri Bakanının vereceği yetkiye göre valiliklere, yurt dışında ise
T.C.Konsolosluklarına başvuruda bulunmalıdır. Pasaport için başvuru yapanlar, reşit
olmayan çocuklarını da pasaportlarının refakatçi hanesine yazdırabilirler ve bu şekilde
birlikte seyahat edebilirler. Ancak refakat hanesine yazılı olanlar, kimin adına
pasaport verilmiş ise onunla birlikte seyahat yapabilir. Münferit pasaportlar en fazla
beş yıla kadar geçerli olacak şekilde verilir. Yine toplu halde yolculuk yapmak
isteyen ve en az beş kişilik kafile teşkil eden yurttaşlar da, istedikleri takdirde
müşterek pasaport alabilirler. Müşterek pasaportlar ise en fazla bir yıla kadar
geçerlidir.Bireysel ve ortak pasaport almak isteyen yurttaşların, usulüne uygun düzenlenmiş
(emniyetçe hazırlanmış olan) form, dilekçe, yeterli sayıda fotoğraf ve nüfus hüviyet
cüzdanlarının aslı ile mahallin emniyet müdürlüğüne başvuruları gereklidir.İkametgahı, yerleşik işyeri, taşınmazı olan, yani gideceği ülkede yerleşmeyeceği
kanaati uyandıracak her türlü resmi belge yanında gidilecek ülkenin herhangi bir
kurumundan yapılan bir çağrı ile o ülkenin konsolosluklarından birine pasaport ile
başvuru sonucunda verilen izne vize denir. Bu vize ile o ülkeye giriş sağlanır. Her
ülkede vize zorunluluğu yoktur.
Ehliyet nasıl alınır ?
Sürücü belgesiz karayollarında motorlu araç kullanılamaz.
Sürücü belgesi alma zorunluluğu olmamakla birlikte, bisiklet kullananlar onbir,
motorsuz taşıt ve at arabası gibi hayvan sürücüleri ise onüç yaşını bitirmiş, ruhsal
bakımdan sağlıklı olmalıdırlar.Motorlu araçlar için sürücü belgekeri sınıflandırılmıştır.Buna göre; motorlu bisiklet için
A1, motosiklet için A2, otomobil, minibüs veya kamyonet için B, kamyon için C,
çekici için D, otobüs için E, lastik tekerlekli traktör için F, iş makinası türünden
motorlu araçlar için G, özel tertibatlı olarak imal, tadil ya da teçhiz edilmiş motosiklet
ya da otomobil türünden araçları kullanacak hasta ya da özürlüler için H, aday
sürücüler için K sınıfı ehliyet almaları zorunludur.Bunun için A1, A2, F ve H sınıfı onyedi, B ve G sınıfı için 18, C,D,E sınıf sürücü
belgesi alacakların ise yirmi iki yaşını bitirmiş; F, G, H sınıfı ilkokul, A1, A2,, B, C, D
ve E sınıfı belge alacakların en az 8 yıllık eğitimi bitirmiş olmaları, tam teşekküllü bir
sağlık kurulundan “Sürücü Olur” raporu, özel yetkilendirilmiş eğitim kurumlarında
gerekli eğitimi görüp sertifika almaları, önceden verilmiş sürücü belgesinin geri
alınmamış ve TCK.m.403,404 maddeleri ile 572/2-3 maddelerinden ikiden fazla,
1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanu’nun 28 ve 29 maddeleri, 6136
Sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar Hakkında Kanu’nun 12/3 ve takip eden fıkralarında
belirtilen suçlardan hüküm giymemiş olmaları gerekir. Bu şartları taşıyanlar sürücü
belgesi almak istediklerinde yetkili memur huzurunda (mahallin Emniyet Trafik Şube
Müdürlüğü sürücü belgesi bürosu)bir müracat formu doldurup, nüfus cüzdanlarının
aslını, öğrenim belgesini göstermek zorundadırlar.
Yasaklanmış hakların iadesi nedir,hangi kurumdan nasıl alınır?
Yasaklanmış hakların iadesi (Memnu hakların iadesi), “Kamu (amme) haklarından
yoksun bırakılan bir kimsenin, haklarına yeniden kavuşmasını sağlayan hukuki bir
yoldur.”Bunun için; mahkemece verilen ceza çekilmiş olmalı veya bu cezanın af ile ortadan
kalktığı tarihten itibaren 5 yıl ; ceza, zamanaşımı ile düşmüşse, düştüğü tarihten
itibaren 7 yıl geçmelidir.Bir kamusal hakkın iadesi için ikamet edilen yerin Ağır Ceza Mahkemesi’nden
memnu hakların iadesi kararı alınmalıdır. Başvuruda , ikamet yerinin muhtarlığından
“İyi hal Belgesi”, ikametgah, nüfus cüzdan örneği, çalışma belgesi, ilgili mahkeme
kararları eklenerek yazılı başvuru yapılmalıdır. Bu mahkemeden alınacak memnu
hakların iadesi kararı, kamusal hakka ulaşmayı engelleyen şartları ortadan kaldıran bir
mahkeme kararıdır. Avukat olmak, seçme, seçilme hakkına sahip olmak, silah ruhsatı
almak, pasaport almak, ehliyet almak gibi haklar bu tür kamusal haklardandır.
Sabıka kaydı nasıl sildirilir, ne gibi etkileri vardır?
Sabıka kaydının silinmesi için ceza kararını veren mahkemeye ya da ikamet edilen
Asliye Ceza Mahkemesi’ne başvurulur. Belirli sürelerin geçmiş olması, iyi halli
olunması, ikamet ve çalışma belgelerinin eklenmesi ile sabıka kaydının silinmesi talebi
ile yazılı başvuru sonucunda ve bir kereye mahsus olmak üzere Adli sicil İstitastik
Müdürlüğü’nün kayıtları yenilemesi sırasında res’en ve başvuru üzerine silinmesi
mümkündür.Bu sicildeki bilgilerin silmesi yasayla belirli süreler geçtikten sonra ve belirli koşulların
gerçekleşmesi ile mümkündür.
Dernek Nasıl Kurulur?
Dernek, 2908 sayılı Dernekler Kanunu’na göre kurulur. Bu yasanın 4.maddesiyle
getirilen kısıtlamalara haiz olmayan, medeni haklarını kullanma ehliyetine sahip
onsekiz yaşını bitirmiş herkes dernek kurabilir.Dernek kurma herhangi bir izne tabi değildir. Dernek en az yedi kişi ile kurulur.
Dernek kuruluşu için öncelikle yasanın 8.maddesine uygun bir tüzük hazırlanması
gerekir. Bu tüzüğe, kuruluş bildirgesi ve yasanın 9.maddesinde sayılan kurucuların
ikametleri, adli sicil belgeleri, nüfus cüzdan suretleri ve kurucuların kurucu olabilme
koşulu taşıdıklarını beyan eden imzalı beyannameleri eklemeleri zorunludur.Tüm bu belgelerle birlikte ilgili mülkü idari amire başvuru yapılıp, mülki idari
amirliğince alındı belgesi verilmesi ile birlikte dernek tüzel kişilik kazanır.
Olumsuz sicil verilen memur ne yapabilir?
Sicil, devlet memurlarının ehliyetlerinin tesbitinde, kademe ilerlemelerinde, derece
yükselmelerinde ve hizmetle ilişkilerinin kesilmelerinde başlıca dayanaktır. 657 sayılı
yasaya göre, sicil raporları olumsuz olan memurlara, kusur ve eksiklikleri; uyarılmaları
bakımından, gizli bir yazıyla atamaya yetkili sicil amirleri tarafından kendilerine
bildirilir. Bu yazının tebliğinden itibaren en fazla bir ay içerisinde aynı amire, memurun
itiraz hakkı bulunmaktadır.Atamaya yetkili amirler itirazla ilgili kararlarını iki ay içerisinde ilgiliye yazı ile bildirir.
Sicil raporunda sicil notu ortalaması 100 üzerinden, 60 veya daha yukarı olanlar
olumlu sicil almış sayılırlar.60’ın altın da olanlar ise olumsuz sicil almış sayılır.İki defa üst üste olumsuz sicil alan memurlar başka bir sicil amirinin emrine atanırlar.
Burada da olumsuz sicil alınması halinde ise memuriyetle ilişkileri kesilir.Emeklilikle
ilgili hükümler uygulanır.Olumsuz sicile karşı yargı yolu, itiraza karşı atamaya yetkili sicil amirin
kararının,ilgiliye tebliğinden itibaren başlar. Bu kararın tebliğinden itibaren 60 gün
içerisinde idari yargıya başvurmak gerekir.
Kooperatif nasıl kurulur?
Kooperaftifler, Kooperatif Yasasına göre en az 7 ortak tarafından imzalanacak
anasözleşme ile kurulur. Anasözleşmedeki imzaların noterce onanması şarttır.Kuruluş amacına uygun olarak anasözleşmede kooperatifin amaçları belirtilmelidir.
Tip anasözleşmelerden yararlanılabilir.Anasözleşmeler , ilgili bakanlıkların il ve ilçelerdeki temsilciliklerine verilir. Bakanlığın
kuruluşa izin vermesi halinde, kooperatif merkezinin bulunduğu yer ticaret siciline
tescil ve ilan olunur.Tescil ve ilanla birlikte kooperatif tüzel kişilik kazanır.
Kooperatiflerde genel kurullarında seçilen denetçiler ile kendi iç denetimini
gerçekleştirebildiği gibi, bakanlık denetimi de yapılmaktadır.Aynı amaçlı 7 kooperatif bir araya gelerek il düzeyinde Kooperatifler Birliği kurabilir.
Kooperatif ortaklığından çıkarılma ve itiraz.
Ortaklıktan çıkarılmaya yönetim kurulunun teklifi ile genel kurul karar verir.
Anasözleşmeyle, ortağın genel kurula itiraz hakkı saklı kalmak üzere, Yönetim
Kuruluda yetkilendirilebilir.Kooperatif ortaklığından çıkarılmayı gerektiren durumlar
anasözleşmede gösterilir. Anasözleşmede açıkça gösterilmeyen nedenler dışında
üyeler, ortaklıktan çıkarılamazlar. Çıkarılma kararı gerekçeli olarak, tutanağa
geçirileceği gibi ortaklar defterine de yazılır.Kararın onaylı örneği, çıkarılan ortağa
tebliğ edilmek üzere, on gün içerisinde notere tevdii edilir.Bu ortak tebliğden itibaren
3 ay içerisinde itiraz davası açabilir. Karar yönetim kurulunca verilmiş ise, ortak,üç ay
süre için de genel kurula itiraz edebilir.Bu itiraz, ilk toplanacak genel kurula sunulmak
üzere yönetim kuruluna noter aracılığı ile tebliğ ettirilecek bir yazı ile yapılır.Genel kurula itiraz edildiği takdirde, yönetim kurulu kararı aleyhine itiraz davası
açılamaz.İtiraz üzerine genel kurulca verilecek karara karşıda itiraz davası açılabilir.